تجفيف پوست آن زياده از برگ آن و حدت عصاره و برگ و بيخ آن زياده . * اعضاء الرأس * سعوط عصاره آن با شير دختران محلل شقيقه غليظه و صداع بيضى عام به تمام سر و جميع اوجاع بارده مزمنه و ليكن بعد از تنقيه تام و نيز نافع است جهت لقوه و خدر و كزاز و صرع و لطوخ آن بر منخرين با شير جالب فضول كثيره و جهت بيضه و خوذه و صداع مزمن و عصاره برگ آن از آن ضعيف‌تر و ريشه‌هاى بيخ آن قوىالتجفيف‌تر از ساير اجزاى آن . ضماد آن بر بناگوش جهت تحليل ورم و مطبوخ آن با آرد جو نيز و قطور نيم گرم عصاره آن در گوش مسكن درد آن و مضمضه به طبيخ آن جهت درد دندان بارد و قطور عصاره آن در زيت كه در آفتاب گرم گذاشته باشند چند قطره در گوش جهت تسكين درد آن و دوى و طنين و ثقل سامعه حادث از رياح و مواد غليظه و به تنهايى گرم كرده كشنده كرم آنست و طلاى عصاره آن با عسل و با روغن زيتون يا زهره گاو جهت تحليل اورام حنجره و خناق نافع . * اعضاء النفس * لطوخ عصاره آن با عسل و زيت بر حنك جهت خناق بلغمى و تحليل ورم حلق و اسهال و آشاميدن عصاره آن جهت سوء تنفس بسيار موافق و آب افشرده بيخ آن به قدر شش قيراط جهت سوء القنيه و استسقا و يرقان اسود عجيب النفع و بدون ضرر و آشاميدن بيخ آن به قدر دوازده قيراط و با طبيخ نيم رطل آن با دو قسط شراب و يا آشاميدن هر سه روز سه ابولوسات كه به قولى نه قيراط و به قولى هجده قيراط است با ماء العسل قى بلغمى و صفراوى آورد و اسهال بلغم خام و صفرا و زرداب نمايد به سهولت بىمضرت به معده و بهترين ادويه است براى استسقا و به دستور آشاميدن پوست آن به قدر چهار اكسوتا كه بيست و چهار قيراط است هر روز با ماء العسل و چون عصاره آن را با دو چندان نمك و اندك سرمه سرشته حبوب به قدر كرسنه ساخته با آب بياشامند اسهال نيكو نمايد و چون قدرى از آن را با آب حل كرده به پر مرغى آلوده بر بيخ زبان و اطراف آن بمالند قى آورد و اگر سريع‌تر خواهند در زيت و روغن سوسن حل نمايند و چون قى بسيار آورد شراب با زيت بياشامند و اگر فايده نبخشد سويق با آب سرد و يا سركه با آب بياشامند و يا در آب سرد بنشينند و آب سرد بر سر ريزند و اطراف را بمالند و محجمه نارى بدون شرط گذارند و اشياى قابضه و حابسه قى بخورند و چون بيخ آن را ساييده و نيم رطل آن را در سه رطل شراب داخل كنند و هر روز هفت اوقيه و نيم آن را ناشتا تا سه روز بياشامند جهت استسقا نافع و سعوط عصاره آن با شير دختران نيز جهت يرقان و ضماد مطبوخ بيخ آن با ميپخته و امثال آن جهت استسقاى لحمى . * اعضاء النفض * آشاميدن عصاره آن مدر بول و حيض و حمول آن مفسد جنين و چون بكوبند و آب آن را گرفته نيم گرم نموده به زير ناف بمالند كرمها را بكشد و برآورد و چون بر معده بمالند قى آورد و چون بر خصيه بمالند درد آن را تسكين دهد و نزول آب آن را در تحليل برد . * الاورام و البثور * ضماد بيخ مطبوخ آن با آرد جو محلل ورم بلغمى كهنه و منفجر كننده دماميل و جراحات خصوصاً با صمغ البطم و عصاره آن در اين باب اقوى است . * آلات المفاصل * آشاميدن آن جهت اوجاع مفاصل و جميع اوجاع سوداوى و بلغمى دست و پا و جميع اعضا و خدر آنها و حقنه به طبيخ آن جهت عرق النساء و ضماد پخته آن با سركه و يا ميپخته و امثال آن جهت وجع ظهر و نقرس بارد و ضماد گل آن جهت اوجاع مفاصل مزمنه و همچنين ضماد پخته آن . * القروح و الجروح * ذرور خشك آن بر جرب متقرح و قوبا نافع و با عسل و يا سركه و يا شراب سرشته نيز جهت جرب متقرح و ثواليل و قوبا و بهق و آثار سياهى صورت و ساير بدن و مداومت به آشاميدن طبيخ برگ و بيخ آن جهت جذام نافع و چون آب قثاء الحمار را در روغن كنجد يا روغن بزر كتان طبخ نمايند تا آب آن رود و بر بواسير بمالند زايل سازد و چون ثمر تازه رسيده آن را ريزه ريزه كرده و يا آب آن را گرفته با روغن زيتون دو وزن آن در ظرفى كرده سر آن را بسته در آفتاب گرم گذارند چهل روز يا بر روى اخگر تا رطوبت آن خشك گردد پس بر بدن بمالند جهت رفع سردى و جلب و جذب فضول و رفع كلف و بثور عدسيه كه بر صورت برمىآيد و اوجاع مفاصل كهنه و امثال اينها و به دستور آشاميدن آن نافع . مقدار شربت : از عصاره آن از دو قيراط تا شش قيراط و از بيخ آن دوازده قيراط و از طبيخ آن تا سه اوقيه و از تخم و گل آن تا يك درم با آرد جو و كثيرا و از روغن آن تا يك درم و در حقنه‌ها از يك درم زياده به كار نبرند زيرا كه مضر محرورين و ابدان ضعيفه و مقى به افراط و باعث سحج است ، مصلح آن در افراط قى اشياى مذكوره و العبه با ادهان مناسبه است و چون خواهند عصاره آن را استعمال نمايند بايد كه به تنهايى استعمال ننمايند كه مورث سحج است بلكه با مصلحات و معينات فعل آن و مناسب طبيعت آن به كار برند و بهترين آنها صبر و قنطوريون دقيق و سورنجان و بوزيدان و كمافيطوس و قسط و مر و زعفران و سنبل الطيب و دارچينى و سليخه و زراوند مدحرج و انيسون و تخم كرفس جبلى و بستانى و جاوشير و سكبينج و مقل و تربد و ملح هندى و حب بلسان با ماء العسل و عقيد عنب و اقسام صموغ و روغنها و اقل آنست كه يك دانگ عصاره آن را سوده با هم وزن آن صمغ عربى و نيم وزن آن گل ارمنى و نشاسته سرشته بخورند و با سقمونيا و شحم حنظل از ادويه حاره استعمال آن جايز نيست و صمغ لوز كاسر و مبطل قوّت فعل آنست .